پدیده گرمای سطحی شهری و گرمایش جهانی دارای رابطه‌ای متقابل بوده و از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی قرن بیست‌ویکم به شمار می‌آیند. این پژوهش به بررسی تغییرات زمانی و مکانی جزایر گرمایی سطحی شهری (SUHI) در 16 شهر بزرگ ایران واقع در مناطق اقلیمی مختلف می‌پردازد تا نواحی دارای گرمایش شدید سطحی شناسایی شده و ارتباط آن‌ها با ویژگی‌های شهری مورد ارزیابی قرار گیرد. برای این منظور، از داده‌های دمای سطح زمین (LST) سنجنده MODIS طی دوره 2001 تا 2020 و شاخص تفاضل نرمال‌شده پوشش گیاهی (NDVI) استخراج‌شده از تصاویر لندست جهت ارزیابی پوشش گیاهی استفاده شد. روندهای زمانی با بهره‌گیری از آزمون من–کندال و رگرسیون خطی تعیین گردید و روش خوشه‌بندی سلسله‌مراتبی وارد (Ward) برای طبقه‌بندی شهرها بر اساس الگوهای شدت جزیره گرمایی سطحی به کار رفت.
نتایج نشان داد که در دوره روز چهار خوشه اصلی و در دوره شب شش خوشه اصلی از نظر الگوی شدت جزیره گرمایی سطحی قابل تشخیص است. اثر جزیره خنک سطحی شهری (UCI) در طول روز غالب بود، در حالی که پدیده جزیره گرمایی سطحی شهری در شب برتری داشت. پدیده UCI عمدتاً در مناطق شهری واقع در نواحی خشک و نیمه‌خشک که توسط اراضی بایر احاطه شده‌اند مشاهده شد. روندهای دمای سطح زمین نیز شکل‌گیری UCI را از طریق کاهش دماهای روزانه تأیید کردند، در حالی که در شب، جزایر گرمایی سطحی شهری با دماهای بالاتر در مراکز شهرها مشخص شدند. تحلیل سری زمانی NDVI نشان داد که طی دوره 17 ساله مطالعه، تغییرات پوشش گیاهی بسیار ناچیز بوده است. به طور کلی، الگوی مکانی دمای سطح زمین در ایران تحت تأثیر عواملی همچون ارتفاع، عرض جغرافیایی، پوشش گیاهی و نزدیکی به دریا در شرایط اقلیمی مختلف قرار دارد. دکتر طیبه اکبری، دانشگاه شهید بهشتی.
